فرآیند تهیه و تنظیم و تلفیق بودجه شرکتهای دولتی
ساعت ۱:۱٠ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱۳۸٩/۱٠/۱   کلمات کلیدی: بودجه

فرآیند تهیه و تنظیم و تلفیق بودجه شرکتهای دولتی


فرآیند تهیه و تنظیم و تلفیق بودجه شرکتهای دولتی

 

قانون اساسی کشور روش تهیه و تنظیم و تصویب بودجه کل کشور را مقرر نموده و در قانون مزبور تعیین شیوه آرایش و ترتیب تدوین لایحه بودجه کل کشور به عهده قوانین عمومی کشور گذارده شده است طبق ماده 1 قانون محاسبات عمومی که می گوید بودجه کل کشور برنامه مالی دولت که برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش بینی درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار و برآورد هزینه ها برای انجام عملیاتی که منجر به نیل سیاستها و به هدفهای قانونی می شود بودجه کل کشور از سه قسمت عمده به شرح ذیل تشکیل می شود :

1.      بودجه عمومی دولت

2.      بودجه شرکتهای دولتی و بانکها شامل پیش پیش بینی درآمدها و سایر منابع تامین اعتبار

3.      بودجه موسساتی که تحت عنوانی غیر از عناوین فوق در بودجه کل کشور منظور می شود .

به این ترتیب طبق ماده 1 قانون محاسبات عمومی بودجه شرکتهای دولتی و بانکها و موسسات انتفاعی وابسته به دولت نیز به عنوان بخشی از بودجه کل کشور باید توسط دولت تهیه و برای رسیدگی و تصویب به مجلس شورای اسلامی تسلیم گردد نمودار ذیل شمای کلی تهیه و تنظیم و تصویب و اجرای بودجه کل کشور را نشان می دهد :

 

   

مرحله تهیه و تنظیم توسط دولت

مرحله تصویب توسط مجلس شورای اسلامی

مرحله ابلاغ و اجرا توسط دولت

 از سوی دیگر نوع سازماندهی و کارکرد شرکتهای دولتی به صورتی است که به گونه ای انعطاف پذیر قادر به انجام وظایف تصدی دولت در بخش دولتی باشند به همین منظور تقریباً تمامی شرکتهای دولتی در ایران متاثر از نظام حقوقی قانون تجارت تشکیل شده و نوع « سهامی خاص » برای شخصیت شرکت تعین گردیده است .

 

طبق قانون ، بودجه به تصویب رکن صلاحیتدار شرکت در این خصوص ، یعنی مجمع عمومی صاحبان سهام می رسد . بدین ترتیب تصویب بودجه شرکتهای دولتی نیز به عهده مجمع عمومی صاحبان سهام شرکتهای مزبور است . در حقیقت تصویب بودجه شرکتهای دولتی و موسسات انتفاعی وابسته به دولت به عنوان بخشی از بودجه کل کشور به عهده مجلس شورای اسلامی و تصویب بودجه شرکت به عهده مجمع عمومی صاحبان سهام است که این امر تضادی را در مفاد قانونی مربوط نشان می دهد .

در قالب فرآیند تهیه و تنظیم بودجه کل کشور که با صدور و ابلاغ بخشنامه آن از سوی مقام ریاست جمهوری آغاز می گردد فعالیت تهیه و تنظیم بودجه شرکتهای دولتی نیز شروع می شود . بودجه ارسال
می گردد . در سازمان برنامه و بودجه ، بودجه مصوب شرکت که شامل درآمدها و هزینه ها در سال بودجه می باشد ، با توجه به تحولات اقتصادی حال و آینده نظام اقتصادی کشور در بخشهای مختلف به الزامات قوانین و مقررات و بخشنامه مربوطه بوده و از طرف دیگر با توجه به اهداف کوتاه مدت و میان مدت دولت باید جهت نیل به اهداف مزبور هماهنگ با سیاستهای متناظر آنها باشد . به همین لحاظ بودجه مصوب مجمع عمومی در این مرحله در سازمان برنامه و بودجه نیز مورد بررسی کارشناسی قرار گرفته و اصلاحات لازم در مورد آنها به عمل می آید .

طبق قانون محاسبات عمومی ، سازمان برنامه و بودجه پس از بررسی بودجه پیشنهادی شرکت ، نظر مشورتی خود را که حاوی الزامات ، محدودیت ها و رهنمودهای برنامه ها و سیستهای برنامه ای دولت می بود ، به شرکت به طور رسمی اعلام و مبنای تصویب بودجه قرار می گرفت ، لیکن با تغییر قانون مزبور و تصویب قانون جدید محاسبات عمومی کشور نظر مشورتی سازمان برنامه و بودجه در مورد تصویب بودجه شرکتهای دولتی حذف شده است ، اما در قانون برنامه اول توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و به نحوی در قانون برنامه دوم و خصوصاً در بخشنامه های صادر شده توسط رئیس جمهور ، ارائه نظر مشورتی سازمان برنامه و بودجه و تصویب بودجه شرکت مورد تاکید قرار گرفته است .

پس از تصویب نهایی بودجه شرکتهای دولتی ، اقلام درآمد ، هزینه ، سود ، حسابهای تقسیم سود و منابع تامین زیان و حسابهای منابع و مصارف سرمایه ای شرکت شامل منابع سرمایه گذاری ( درآمد عمومی ، وام از سیستم بانکی یا وام های خارجی ، استفاده از منابع داخلی شرکت ) و مصارف آن ( سرمایه گذاری از محل منابع داخلی و درآمد عمومی ، باز پرداخت وام سیستم بانکی و باز پرداخت وام های خارجی ، افزایش دارائیهای جاری شرکت در چارچوب جداول بوجه ، مشخص و در بودجه کل کشور تلفیق می گردد .

برخی از الزامات قانونی و مصوبات دولت نیز با توجه به اختیارات قانون گذار و دولت به طور مستقل و بدون ملحوظ نظر قرار دادن کم و کیف بودجه مصوب شرکت در حسابهای بودجه ای منظور می گردد به عنوان مثال طی سالهای اخیر ارقام دریافت تسهیلات بانکی داخلی و یا باز پرداخت آنها و همینطور بازپرداخت تعهدات موضوع ماده 32 قانون برنامه و بودجه ، به طور مستقل توسط دولت در بودجه شرکت های مربوط درج گردیده است .

پس از تلفیق بودجه شرکت در لایحه کل کشور و پس از تصویب لایحه در هیئت وزیران ، بودجه شرکتهای دولتی و موسسات انتفاعی وابسته به دولت نیز به همراه بودجه کل کشور برای تصویب ، تقدیم مجلس شورای اسلامی می شود و در مجلس شورای اسلمی نیز ، قانون گذار با توجه به اختیارات قانونی خود و مد نظر قرار دادن ملحوظات ، مالیاتها و مقررات مربوط به بودجه شرکتهای دولتی را طبق اصل 52 قانون اساسی بررسی و در صورت نیاز به انجام اصلاحات مورد نیاز پس از اصلاح آنها ، مورد تصویب قرار می دهد .

علاوه بر آنکه ارقام مربوط به دریافت ها و پرداختهای شرکت طی سال بودجه ، در سند بودجه کل کشور درج می شود احکام و تکالیفی که به نحوی در ارتباط با کارکرد شرکتهای دولتی هستند نیز در قسمت تبصره های بودجه درج می شود . طی سالهای اخیر مفاد تبصره 2 قوانین بودجه سنواتی به عنوان احکام و مقررات حاکم بر عملکرد شرکتهای دولتی و موسسات انتفاعی وابسته به دولت در مجلس تصویب و توسط شرکتها به مرحله اجرا در می آید .

پس از تصویب قانون بودجه و بالتبع تصویب شرکتهای دولتی و موسسات انتفاعی وابسته به دولت ، بودجه مورد عمل شرکتهای ابلاغ و شرکتها مکلفند در چارچوب آن فعالیت نمایند .

چرخه فعالیت ها و عناصر درگیر امر تهیه و تدوین و اجرای بودجه شرکتهای دولتی و موسسات انتفاعی وابسته به دولت مطابق نمودار ذیل می باشد .

 

مراحل تهیه و تنظیم بودجه

اجرای بودجه

تهیه بودجه شرکتهای دولتی توسط شرکت

بررسی بودجه در سازمان برنامه و بودجه

تصویب بودجه شرکت در مجمع عمومی

ابلاغ بخشنامه بودجه توسط رئیس جمهور

تلفیق بودجه در لایحه بودجه کل کشور

تصویب بودجه در هیئت وزیران تقدیم به مجلس شورای اسلامی جهت تصویب

تصویب بودجه در مجلس شورای اسلامی

ابلاغ بودجه شرکت جهت اجرا

اجرای بودجه توسط شرکت

مرحله تصویب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

گردآورنده :

فیروزه پزیرا

 

منبع :

براساس کتاب بودجه ریزی دولتی نوشته علیرضا فرزیب و کتاب بودجه شرکتهای دولتی نوشته مهری رحیمی فر