هزینه یابی بر مبنای فعالیت
ساعت ٢:٢٩ ‎ب.ظ روز شنبه ۱۳۸٩/٢/٤   کلمات کلیدی: هزینه یابی برمبنای فعالیتabc

هزینه یابی بر مبنای فعالیت


هزینه یابی بر مبنای فعالیت

خدیجه جعفری1

چکیده
هزینه یابی بر مبنای فعالیت به عنوان یک الگوی نسبتا جدید مدیریتی در بسیاری از سازمان ها و موءسسات تولیدی وخدماتی به کار گرفته می شود .این روش سعی دارد با بکارگیری تکنیک های مربوطه ارتباطی مناسب ونسبتا دقیق بین فعالیت ها و محصولات از یک سو و از سوی دیگر منابع سازمان و فعالیت ها برقرار نماید .

در این مقاله ‌به  بررسی سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت می پردازیم. ابتدا تاریخچه این سیستم هزینه یابی ، تعاریف ومفاهیم آن ،‌‌ مزایای سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت مطرح شده و مکانیزم سیستم ABC تشریح تا تفاوت های مهم آن با چارچوب سنتی تخصیص هزینه ها مشخص شود. در ادامه بیان می شود که چه سازمان هایی بهتر می‌توانند از این سیستم بهره‌مند شوند و طبقه بندی هزینه ها در این مدل وابزار های جمع آوری اطلاعات  در این سیستم شناسایی می شوند . سپس ضمن ارئه فواید این مدل به تشریح هزینه یابی بر مبنای فعالیت در خدمات بهداشتی درمانی پرداخته و چگونگی پیاده سازی وتأثیرات آن در بیمارستان به عنوان یک واحد خدمات درمانی مورد بررسی قرارمی گیرد ومحدودیت های موثر بر پیاده سازی موفق بیان می شود .چنین نتیجه گیری می شود که سیستم ABC انقلابی است در سیستم های هزینه یابی، و می تواند به عنوان ابزاری قوی جهت حل مشکلات گوناگون مدیریت بکار برده شود و استفاده بهینه از منابع موجود در نظام بهداشتی درمانی را به همراه داشته باشد  

 

 

 


1-     دانشجوی رشته کاردانی حسابداری دانشگاه آزاد واحد بندرعباس

 

مقدمه

 تغییرات گسترده در محیط داخلی وخارجی موسسات تولیدی و خدماتی سبب پیدایش تغییرات فراوان در مدل های عملیاتی ومدیریتی موسسات گشته است .تحصیل یک سیستم هزینه یابی که قادر به محاسبه دقیق قیمت تمام شده خدمات و ارائه اطلاعات مناسب در تصمیم گیریها باشد از جهات مختلف دارای اهمیت است. این مسئله در سطح جهان بدلیل وجود بازارهای رقابتی در ارائه خدمات بهتر و جذب مشتریان نمود بیشتری پیدا کرده است و دستیابی به این مهم نیازمند طراحی یک سیستم مناسب و کارا  است، تا در شناخت تنوع و پیگیری فعالیتها موثر باشند.

سیستم هزینه یابی سنتی، خصوصاً سیستمهایی که در سطح خدمات بهداشتی و درمانی استفاده می شود ، بدلیل ماهیت آن عملاً قادر به برآورد این انتظارات نیست . چون این سیستم ها، بر اساس یکسری تعرفه های ثابت وضع شده و بدون توجه به شرایط و موقعیتی که این سیستم در آنجا بکار برده می شود، هزینه خدمات ارائه شده را محاسبه می کنند و نمی تواند اطلاعات مفیدی در جهت کاهش هزینه ها و افزایش بهره وری به مدیران سازمانها ارائه دهند.

 سیستمهای نوین هزینه یابی که قادر به برآورد و سنجش هزینه ها و درآمدها در این بخش باشد، امری ضروری است که بایستی به آن توجه ویژه ای نمود. یکی از سیستمهای نوین هزینه یابی که کاربردهای گوناگون در فعالیتهای صنعتی و خدماتی داشته و روز به روز در حال گسترش است، سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت        (ABC) است. این سیستم با بکارگیر ی روشهای مناسب، اثرات حاصل از تغییر فعالیتها، پیچیدگی ، تنوع و ویژگیهای خاص هر فعالیت را در محاسبه هزینه های مربوط منظور می کند .

 

طرح مسئله : چگونه میتوان از  یک مدل هزینه یابی بر مبنای فعالیت در سازمان بهره جست ؟

بیان مسئله : با توجه به محدود بودن منابع ،  هزینه یابی از اهمیت ویژه ای برخوردار است ولی  در حال حاضر بسیاری از سازمان ها ی تولیدی وخدماتی از سیستم های هزینه یابی مناسبی که بتواند اطلاعات لازم را برای تصمیم گیری در اختیار آن ها قرار بدهد بهره مند نیستند و هزینه یابی در نظام بهداشتی کشور از بررسیهای مقطعی و پراکنده به دست می آید که باتوجه به پویابودن ماهیت هزینه ، نتایج حاصله ارزشمند نیست . فوائد پیاده سازی سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت باعث شده تا بکارگیری آن را در سازمان ها به ویژه بیمارستان به عنوان سازمان ارائه دهنده خدمات آموزشی درمانی مد نظر قرار دهیم .

 لغات کلیدی :

هزینه یابی برمبنای فعالیت ، هزینه یابی  ، طبقه بندی هزینه ها ، هزینه سر بار ، هزینه های بدون ارزش افزوده ، بهای تمام شده محصول ، مراکز فعالیت

Key Words :

ABC ( Activity Based Costing )

 

 

 

 

 

 

 

 

تاریخچهABC

در اواخر دهه 1960 و اوایل دهه 1970، برخی نویسندگان حسابدرای به رابطه بین فعالیت و هزینه اشاره نمودند. اما در دهه 1980 به دنبال انعکاس ضعف ها و نارسایی های سیستم های رایج حسابداری در ارائه اطلاعات دقیق هزینه، توجه جدی در محافل دانشگاهی و حرفه ای به این رابطه بیشتر جلب گردید. این توجه عمدتاً براساس پیدایش 3 سازه اصلی بود. سازه اول تغییر نوینی بود که در دنیا جهت معرفی تکنولوژی مدرن، مکانیزم های تولیدی جدید در کشورهای مختلف بویژه در ژاپن و ... رخ داد. سازه دوم این بود که در دهه 1980 فلسفه فکری بسیاری از مدیران شرکت ها دستخوش تغییرات عمده گردید و علاوه بر سود آوری، رقابت در سطح جهانی، افزایش رضایت مشتریان، تأکید بر کنترل کیفیت محصولات و کاهش هزینه ها نیز جزو اهداف اصلی مدیران قرار گرفت. سازه سوم این بود که عده ای از نویسندگان حسابداری به تشریح فضای جدید تولید، نقشهای گوناگون تکنولوژی و دیدگاههای جدید مدیران پرداختند. نویسندگان مذکور ادعا کردند که سیستم های سنتی حسابداری صنعتی و مدیران نه تنها پاسخگوی احتیاجات مدیران نیست بلکه استفاده از اطلاعات حاصل از آنها سبب گمراهی و تصمیم گیری های نادرست مدیران می شود. به دنبال آن، این نویسندگان اقدام به معرفی سیستم جدید تحت عنوان «هزینه یابی بر مبنای فعالیت» نمودند.

مفهوم  هزینه یابی بر مبنای فعالیت

نیاز به اطلاعات عملیاتی در مورد هزینه ها، مقدمه ظهور سیستم دوبعدی ABC را فراهم آورد. این نگرش جدید مشخصاً به منظور ارائه اطلاعات مفید جهت دستیابی به اهداف اصلاحی در داخل و خارج از سازمان پدید آمد. این سیستم بیانگر تخصیص هزینه ها از منابع به فعالیت ها و از فعالیتها به اهداف می باشد.

سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت  از سیستم های نوین هزینه یابی محصولات و خدمات است که نیازهایی از قبیل محاسبه صحیح بهای تمام شده محصول، بهبود فرایند تولید، حذف فعالیت های زائد، شناخت محرک های هزینه، برنامه ریزی عملیات و تعیین راهبردهای تجاری را برای واحد اقتصادی برآورده می سازد. این سیستم به جای پرداختن به نشانه و معلول ، علت ایجاد هزینه و تولید را کالبدشکافی می کند . در ادبیات حسابدرای تعاریف مختلفی از هزینه یابی بر مبنای فعالیت ارائه شده است.

می هر و دیکین معتقدند : «هزینه یابی بر مبنای فعالیت یک روش هزینه یابی است که بهای تمام شده محصولات را از جمع هزینه فعالیتهایی که منجر به ساخت محصول می شوند بدست می آورد».

هیلتون می نویسد: «هزینه یابی بر مبنای فعالیت روشی است که در آن هزینه ها بر مبنای نسبت سهم فعالیتهای صرف شده بوسیله هر محصول، از یک مخزن هزینه به محصولات مختلف تخصیص داده می شودبا توجه به تعاریف فوق می توان گفت که ABC ، بر فعالیتهایی تأکید دارند که برای تولید محصولات (خدمات) باید انجام شوند و سپس هزینه فعالیتها با توجه به میزان استفاده هر محصول از فعالیتها به محصولات تسهیم می شود.

 از نظر فر آیندی در سیستم ABC  طرح ریزی هزینه ها با تاکید بر فرایند مستمر بهسازی است .در این روش بر شناسایی فعالیت ها ی دارای ارزش افزوده و فعالیت های بدون ارزش تاکید می کند و برای حذف فعالیت های بدون ارزش افزوده تلاش می کند .به عبارت دیگر روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت را می توان برای شناسایی وحذف فعالیت هایی بکار برد که باعث افزایش هزینه ها می شوند .بدون آنکه ارزش افزوده ای را برای دریافت کنندگان خدمات ایجاد کنند

هزینه های بدون ارزش افزوده ، هزینه آن گروه از فعالیت هایی است که می توان آن را حذف کرد بدون آنکه کاهشی در کیفیت خدمت و عملکرد و یا ارزش آن رخ دهد . با بکارگیری دیدگاه هزینه یابی بر مبنای فعالیت می توان به کاهش هزینه ها از طریق حذف فعالیتهای اضافی و غیر سودمند و یافتن روشهای جدید و اقتصادی برای انجام فعالیتهای دارای ارزش افزوده دست یافت .

سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت از لحاظ مفهومی ردیابی هزینه های مستقیم نظیر مواد مستقیم و دستمزد مستقیم را بهبود نمی بخشد ، بلکه دقت در تخصیص هزینه های غیرمستقیم یعنی هزینه های سربار راکه مستقیما قابل ردیابی با محصول نیست اما قابل رد یابی با فعالیت هاست را افزایش می دهد ، بنابر این بسیاری از هزینه ها که تاکنون غیر قابل رد یابی بود اکنون با فعالیت ها قابل ردیابی است .هزینه مواد مستقیم ودستمزد مستقیم را می توان مستقیما با یک محصول رد یابی کرد درحالیکه هزینه های سربار یا غیر مستقیم قابل رد یابی با یک محصول نیستند وباید به محصولات اختصاص داده شود .

اطلاعات فراهم شده از این مدل درپشتیبانی  تصمیمات کلیدی سازمان مانند قیمت گذاری، تعیین ترکیب محصول ،تأمین منابع و تعیین الویت هایی برای اقدامات اصلاحی است. از طرفی دیگر  پاسخگوی نیاز سازمان به اطلاعاتی درباره عوامل موثر بر فعالیتهاست. به عبارت دیگر چه عواملی باعث انجام کارها می شوند و چگونه می توان این فعالیتها را به نحو مطلوب انجام داد. چنین اطلاعاتی به سازمان کمک می کند تا علاوه بر بهبود عملکرد خود، ارزش دریافتی توسط مشتریان را نیز اصلاح نماید.

مزایای استفاده از ABC

از جمله مهمترین آثار مثبت بکارگیری این روش می توان به موارد ذیل اشاره کرد :

- تعیین دقیق تر بهای تمام شده و در نتیجه سود ناخالص هر محصول

- انتخاب سبد تولید مناسب به گونه ای که حداکثر سود ناخالص بدست آید .

-        تفکیک فعالیت های ارزش زا از فعالیت هایی که فاقد ارزش افزوده می باشند .

-        بستر سازی بکارگیری مدیریت بر مبنای فعالیت به عنوان یکی از حلقه های بهبود مستمر در سازمان ها

-        واگذاری فعالیت ها به پیمانکاران با نرخی که متضمن سود عادلانه شرکت وپیمانکار باشد .

سیستم های هزینه یابی سنتی ونارسایی های آن

سیستم هزینه یابی سنتی، یک سیستم حسابداری هزینه ای است که محرکهای هزینه بر مبنای مقداری برای تخصیص هزینه ها به مقاصد هزینه بهره می گیرد.یعنی محرکهای هزینه که تعین کننده هزینه هرفعالیت می باشد درنظرگرفته نمی شودوتنهایک محرک هزینه یگانه برای کل عملیات محاسبه می شود. بطور کلی مهمترین دلایل نارسایی سیستمهای سنتی به شرح ذیل می باشد:

1 -  عدم توانایی ارائه اطلاعات بهای تمام شده، خصوصاً سازمانهایی که خدمات متنوع و گوناگون را به مشتریان خود ارائه می کند .

 2 -  عدم تفکیک حوزه هزینه های غیر مشابه: در سیستم سنتی برای جمع آوری هزینه های دستمزد و خدمات ارائه می شود .

3 -  استفاده از مبنای مشترک : برای تخصیص هزینه ها در چنین سیستم های معمولاً از یک مبنای تسهیم برای تخصیص هزینه های گوناگون استفاده می شود.

4 -  عدم امکان برآورد قیمت تمام شده و سایر اطلاعات مورد نیاز تصمیم گیری در سیستم های سنتی ، هزینه های موجود در سازمان را عمدتاً  به دوگروه مستقیم و دوره ای، تقسیم می کند که فقط هزینه های مستقیم را در محاسبه بهای تمام شده منظور می نماید.

5 -  عدم امکان ارائه اطلاعات واقعی: از فرایند عملیات این سیستم فقط هزینه هایی که براحتی قابل شناسایی هستندر ا در نظر می گیرد و هزینه های دوره ای را در نظر نمی گیرند.

چه شرکت هایی بهتر است از سیستم ABC استفاده کنند؟

استفاده از ABC برای برخی شرکت ها نامناسب بوده و برای برخی دیگر بی تأثیر است واین مدل برای  شرکتهایی مناسب است که دارای ویژگی های زیر باشند:

1)      شرکتهایی که دارای تولیدات گوناگون و متنوع و یا ارائه دهنده خدمات مختلفی باشند.

2)      شرکتهایی که هزینه سربارشان بالا بوده و این هزینه به محصولات مختلف با توجه به میزان تولید هر یک به نسبت یکسان قابل تخصیص نباشد.

3)      شرکتهایی که از ماشین آلات پیشرفته خودکار در تولید استفاده می کنند.

4)      شرکتهایی که دارای جریان تولید پیچیده و غیرمعمول می باشند.

طبقه بندی هزینه ها در روش ABC

طرفداران ABC ادعا می کنند که کلیه فعالیتهایی که در یک سازمان صورت می گیرد نهایتاً در راستای حمایت از تولید و توزیع محصولات یا خدمات می باشد. بنابراین هزینه کلیه فعالیتها باید به عنوان هزینه های محصول درنظر گرفته شوند.

در سیستم ABC ، چهار طبقه فعالیت وجود دارد که هزینه این فعالیتها نیز با توجه به میزان استفاده هر محصول یاخدمت از فعالیتها، به محصولات یاخدمات تخصیص می یابد. 4 طبقه فعالیت عبارتند از:

1)   فعالیتهای سطح واحد محصول که با هر بار تولید یک واحد محصول انجام می شود (سوراخ کردن، ماشین کاری هر قطعه) هزینه این نوع فعالیتها بین واحدهایی که فعالیت برای تولید آنها انجام شده است تسهیم می شود.

2)   فعالیتهای سطح دسته محصول که با هر بار تولید یک دسته از محصول انجام می شود (آماده سازی ماشین آلات) ، هزینه های سطح دسته محصول  صرف نظر از تعداد واحدهای موجود در هر دسته اغلب ثابت است.

3)   فعالیتهای سطح محصول که براساس نیاز پشتیبانی انواع محصولات مختلف اجرا می شود و هزینه های آن ثابت بوده و می توان آنها را به محصولات تخصیص داد. (حفظ مشخصات محصول و انجام تغییرات مهندسی).

4)   فعالیتهای سطح کارخانه که فرایند عمومی تولید کارخانه را پشتیبانی می کند. 3 طبقه اول با هزینه هایی سر و کار دارد که می توان آنها را مستقیماً به محصولات تخصیص داد. اما طبقه اخیر شامل هزینه هایی است که برای انواع محصولات مشترک است و تنها بر مبنای اختیاری می توان آنها را بین محصولات تسهیم کرد .(روشنایی و نظافت کارخانه)

ابزارهای جمع آوری اطلاعات در سیستم

در سیستم های سنتی ذیحسابان مالی معمولا هزینه های واحدهای پشتیبانی را بصورت گام به گام ومتوالی بر اساس درصد های تخمینی بر واحدهای اصلی تخصیص می دهند . این تخصیص ها اغلب بدلیل روابط سلیقه ای میان منابع وخروجی ها نظیر متر مربع ویا تعداد کارکنان دارای نارسائی هایی می باشد . این گونه تکنیکهای تخصیص یکسان منابع برای حسابداران کار آسانی است اما برای استفاده کنندگان از اطلاعات هزینه ای هرگز مفید نمی باشد

علاوه بر فرم های جمع آوری اطلاعات ومصاحبه در این سیستم از ابزارهای دیگری جهت جمع آوری داده ها استفاده می گردد، شامل 1 – مشاهده  2 - سیستم های زمان سنجی 3 - پرسشنامه ها 4 - گزارشات کاری روزانه

اگر مدیران می خواهند تا تصویر پویایی از هزینه های واقعی جهت کنترل فعالیتها وارزیابی عملکرد داشته باشند ، نباید فقط به داده های حسابداری مراجعه نمایند . آنها باید از معیارهایی که شاخص های کیفیت ، زمان و هزینه ها را شامل وترکیب می نماید با استفاده از ابزارهای فوق ، استفاده کنند

 ABC  در خدمات بهداشتی درمانی

تموتی و همکاران در زمینه کاربرد ABC در خدمات بهداشتی می نویسد: در محیط مراقبتهای بهداشتی دهه نود هزینه یابی صحیح از اهمیت بیشتری برخوردار است . پزشکان ، بیمارستانها ، کارفرمایان ، بیمه گران ، سازمانهای بهداشتی و دولت نیاز به هزینه اثر بخشی و حسابگری بیشتری دارند وسیستمهای هزینه یابی اگر به درستی بکار برده شوند می توانند باعث کاهش اشتباهات در محاسبه دقیق هزینه های درمانی بشود.

اودپاو سانیل کاربرد سیستم ABC را در بیمارستانهایی که از روش های پرداخت بر مبنای گروههای تشخیصی DRG، سیستمهای بیمار _ فعالیت، مدیریت موردی و تحلیل مسیر بحرانی استفاده می کنند مورد آزمایش قرار دادند. آنها به این نتیجه رسیدند که ضعف موجود در تعیین هزینه های درمانی که در سایر روشها وجود داشت در این روش کاهش چشمگیری یافته است.

 

 

فرایند پیاده سازی هزینه یابی بر مبنای فعالیت در بیمارستان ها

در سیستم های هزینه یابی سنتی، عموماً از طریق ایجاد مراکز هزینه، کلیه هزینه های دوایر مختلف تولیدی و غیرتولیدی به تعداد محصولات تولید شده تقسیم می شود تا بهای تمام شده محصول تعیین شود. در این سیستم هیچ گونه ارتباط مستقیمی بین فعالیتهای لازم جهت تولید محصولات یاخدمات با هزینه ها و همچنین میزان استفاده این فعالیتها از منابع مالی شرکت وجود ندارد. در نتیجه بهای تمام شده محصول منعکس کننده مستقیم فعالیتها و ارزش منابع به کار گرفته شده شرکت نیست. سیستم ABC این نقیصه را بوسیله مرتبط نمودن مستقیم هزینه های سازمانی با هزینه های فعالیت عملیاتی مرتفع می سازد.

 

 

برای اجرای ABC   هفت گام بایستی پیموده شود .

گام اول :  تشکیل تیم طراحی سیستم و تیم جمع آوری اطلاعات

اولین گام پیاده سازی هزینه یابی بر مبنای فعالیت شناخت شرایط موجود سیستم های اطلاعاتی از جمله سیستم هزینه یابی است برای اینکار تیمی تشکیل میشه تا وضعیت موجودرا ترسیم کند .

گام دوم  : تعریف مراکز فعالیت

دستیابی به شناخت دقیق از فعالیت های موضوع هزینه یابی وتعیین حدود این فعالیت ها ، فرایندی است که بر نحوه طراحی سیستم ونتایج حاصل از آن بسیار موءثر است  چون مراکز فعالیت عامل ایجاد هزینه های مستقیم در خود مرکز فعالیت وعامل جذب هزینه های غیر مستقیم از سایر مراکز فعالیت می باشند . تعریف دقیق فعالیت ها سبب افزایش قابلیت اطمینان اطلاعات خروجی سیستم بهای تمام شده می گردد .

دسته بندی فعالیت‌ها‌ی شناسایی شده در مراحل قبل بر اساس اهداف بخش ها و واحد های سازمانی به دو گروه فعالیت های اولیه وثانویه تقسیم می شوند .

فعالیت های اولیه فعالیت هایی هستند که مستقیما در تأمین اهداف تعریف شده بخش مشارکت دارند .

فعالیت های ثانویه فعالیت های پشتیبان وحمایت کننده فعالیت های اولیه هستند .

آخرین مرحله در شناسایی وتحلیل فعالیت ها ، تعیین فعالیت هایی است که دارای ارزش افزوده نیستند .

گام سوم  : تفکیک مراکز فعالیت بر حسب عملیات

مراکز فعالیت برحسب فعالیتی که انجام می دهند به سه دسته کلی تقسیم می شوند که عبارتند از :

1 – مراکز فعالیت عملیاتی : بخش هایی هستند که بطور مستقیم درگیر فرایند ارائه خدمات به بیماران می باشند . مثلا در بیمارستان بخش های بستری .

2 – مراکز فعالیت تشخیصی : این مراکز فعالیت برای ارائه خدمات تشخیصی وجانبی به بخش های عملیاتی وبیماران فعالت دارند مانند آزمایشگاه یا رادیولوژی

3 – مراکز فعالیت پشتیبانی عمومی : این مراکز خدمات عمومی و پشتیبانی را جهت مراکز فوق انجام می دهد

گام چهارم  : تعیین خروجی و برون داد هر  مرکز فعالیت

بعد از مشخص شدن مراکز فعالیت مرحله بعدی تعیین خروجی و برونداد برای هر مرکز فعالیت است .تعیین برونداد هر مرکز فعالیت بستگی به تصمیم گیری در مورد دو عامل کلیدی دارد . اول اینکه هدف از هزینه یابی وتحلیل هزینه ها مشخص گردد و دوم نوع خروجی ها می باشد .

گام پنجم عملیات هزینه یابی براساس هر مرکز فعالیت

هزینه های هر مرکز فعالیت از نظر رفتار به دو گروه کلی تقسیم می شود که عبارت از هزینه های مستقیم و هزینه های غیر مستقیم . هزینه های مستقیم به هزینه هایی اطلاق می شود که در راستای انجام کارها و فعالیت های هر مرکز فعالیت باشدو با حجم کارها و فعالیت ها تغییر کند ، هزینه های غیر مستقیم هزینه هایی است که ارتباط با حجم هزینه ها و کارها ندارد بلکه به عنوان هزینه های کلی هر بخش محسوب می شود .

 

 

هزینه نیروی انسانی

هزینه نیروی انسانی در مرکز فعالیت شامل هزینه های حقوق اضافه کاری بهره‌وری و کلیه مزایایی است که بیمارستان به کارکنان پرداخت می کند علاوه بر این کلیه هزینه های جانبی از قبیل بیمه مالیات و ... که بیمارستان که در رابطه با کارکنان متحمل می شود جزء هزینه های نیروی انسانی محسوب می شود .

هزینه مواد وملزومات مصرفی

این هزینه ها به دو دسته کلی تقسیم می شوند که عبارتند از هزینه های مواد مستقیم وهزینه های مواد غیر مستقیم . هزینه های مواد مستقیم هزینه هایی است که برای ارائه خدمات از طرف هر مرکز فعالیت مصرف می شوند . هزینه های مواد مصرفی غیر مستقیم شامل هزینه هایی است که با ارائه خدمات به هر بیمار ویا خروجی های هر بخش ارتباط ندارد بلکه بیشتر برای فعالیت ها وکار های کلی هر مرکز فعالیت استفاده می شود .

هزینه های استهلاک

هزینه های استهلاک در واقع هزینه های جایگزینی اموال وتجهیزات موجود می باشد که متناسب با استفاده وعمر مفید آنها باید محاسبه شود .

هزینه های سربار

شامل هزینه های ایجاد شده  ویا مربوط به هر مرکز فعالیت است که در گروه هزینه های نیروی انسانی ومواد مصرفی قرار نمی گیرد . این هزینه ها معمولا از نظر مقدار ارتباطی باحجم عملیات ندارند ، مانند هزینه آب مصرفی

گام ششم : نسبت دادن هزینه های هرمرکز فعالیت به مراکز هزینه نهایی

هزینه ها از نظر منشاء ایجاد نیز به دو گروه تقسیم می شود که عبارتند از 1: هزینه هایی  که در داخل هر مرکز فعالیت ایجاد می شود و 2- هزینه های که از سایر مراکز فعالیت به هر مرکز تخصیص می یابد.برای مشخص کردن این هزینه در مرحله اول باید تمامی هزینه های مربوط به هر بخش ( مستقیم و غیر مستقیم ) شناسایی شود و سپس براساس مبنا استفاده سایر بخشها از خدمات هر بخش این هزینه ها را بخشهای گیرنده خدمت تسهیم کرد . با توجه به اینکه در عمل یک ارتباط متقابل بین مختلف بیمارستان در ارائه خدمت به یکدیگر وجود دارد. این ارتباط در تسهیم  هزینه ها نیز باید در نظر گرفته شود.

گام هفتم : محاسبه بهای تمام شده برحسب هر خروجی

پس از مشخص شدن هزینه های مربوط به مراکز فعالیت نهایی یا مراکزی که دارای خروجی می باشند، برای محاسبه بهای تمام شده مربوط به هر خروجی ، کل هزینه های تخصیص یافته به هر مرکز فعالیت را بر تعداد خروجیها  ی تعریف شده برای هر مرکز فعالیت تقسیم شده و از این طریق بهای تمام شده بر حسب هر خروجی به دست می آید.

فعالیت بخشهای عملیاتی در بیمارستان در رابطه با ارائه خدمات بهداشتی و درمانی مستقیم به بیماران است و از نظر هزینه یابی این بخشها به عنوان کانون نهایی هزینه محسوب می گردند و مجموعه فعالیتهایی که در بخشهای پشتیبانی و تشخیصی انجام می شود در نهایت به عملکرد این بخشها منجر می شود . خروجی بخشهای عملیاتی در واقع  تخت روز اشغالی در  طول دوره  مورد نظر است و با توجه به این مبنا در بخشهای بستری پس از عملیات هزینه یابی ، تسهیم هزینه ها و مشخص شدن هزینه های مربوط به هر مرکز فعالیت می توان هزینه ها را بر تعداد تخت روزاشغالی تقسیم کرد و از این طریق متوسط بهای تمام شده برای هر روز تخت اشغالی را بدست آورد .

تاثیرات پیاده سازی هزینه یابی برمبنای فعالیت

پیاده سازی موفق هزینه یابی بر مبنای فعالیت در موارد کلان زیر بر عملکرد سازمان تاثیر می گذارد :

1 – بهبود کارایی

سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت مراحلی از ارائه خدمات درمانی که امکان بهبود کارایی آن وجود دارد را برجسته می کند .این روش بطور مستمر فعالیت های با ارزش افزوده پائین را شناسایی می کند و به این ترتیب انجام صحیح فعالیت ها مرتبا مورد ارزیابی قرار می گیرد ..

2 – ارتقای اثر بخشی

یکی از نخستین اطلاعاتی که هزینه یابی بر مبنای فعالیت در اختیار مدیر یت مرکز بهداشتی درمانی قرار می دهد مشخص کردن فعالیت های بدون ارزش افزوده است .در واقع میتوان  با حذف فعالیت های بدون ارزش افزوده وتمرکز بر فعالیت های دارای ارزش برای ذینفعان از انجام کار درست اطمینان یابد .

3 – اقتصادی عمل کردن

این سیستم با توجه به تمرکز بر هزینه وسود ایجاد شده در نتیجه انجام هر فعالیت اطلاعات مفیدی در زمبینه نحوه واقعی تخصیص منابع در اختیار قرار می دهد .

محدودیت های تاثیر گذار بر پیاده سازی موفق هزینه یابی بر مبنا ی فعالیت در موسسات بهداشتی درمانی

تحقیقات انجام شده نشان داده است که محدودیت های زیر بر پیاده سازی هزینه یابی بر مبنا ی فعالیت در موسسات ارائه دهنده خدمات بهداشتی در مانی موثر بوده است :

1.    عدم تخصیص زمان کافی از سوی کادر متخصص برای جمع آوری اطلاعات

2.    مشکلات عملیاتی جمع آوری داده ها

3.    عدم موفقیت سازمان در معرفی و تشریح لزوم پیاده سازی هزینه یابی بر مبنا ی فعالیت و جلب حمایت کادر متخصص

4.    مشکلات مالی

نتیجه گیری

 1) سیستم هزینه یابی بر مبنای فعالیت پدیده نوینی است که تفکر هزینه یابی سنتی حسابداری مدیریت را به شدت دگرگون ساخته است و توجه واحدهای اقتصادی بسیاری را به خود جلب نموده است

2 ) روش هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC) هزینه های متغیر، ثابت و بالاسری هر پروژه را با استفاده از کلیه فعالیت های مورد نیاز آن پروژه مشخص می کند. از مزایای عمده ABC آشکار ساختن هزینه واقعی پروژه ، بهبود وتوسعه تصمیم گیری می باشد .

3 ) یکی از ویژگیهای این سیستم که آن را از سایر سیستم ها متمایزمی کند، توانایی شناسایی دقیق هزینه ها وارائه اطلاعات غیر مالی جهت بهبود عملکرد وافزایش کار آیی فعالیتها می باشد. و تا حد ممکن با بکارگیری روشهای مناسب این اثرات را بطور کمّی جذب محاسبه بهای تمام شده خدمات و محصولات می کند.

4 ) درحال حاضر هزینه یابی در نظام بهداشتی کشور از بررسیهای مقطعی و پراکنده به دست می آید که باتوجه به پویا بودن ماهیت هزینه ، نتایج حاصله از ارزش اندکی برخوردار است. لذا طراحی سیستم اطلاعات هزینه که قادر باشد به صورت مداوم اطلاعات مربوط به هزینه و عملکرد را دراختیار سیستم هزینه یابی قرار دهد، یک الزام است.

5 ) در کنار هم قراردادن اطلاعات هزینه و عملکرد در روش هزینه یابی برمبنای فعالیت موجب استفاده بهینه تر از منابع موجود در نظام بهداشتی خواهدشد.

6 ) سیستم هزینــه یابی برمبنای فعالیت به رغم نیاز به جمع آوری اطلاعات تفصیلی درصورت بکارگیری فناوری رایانه ای به سادگی در سیستم های بهداشتی درمانی قابل اجرا است. در این سیستم سازمان به عنوان مجموعه ای از فرایندهای درهم تنیده درنظر گرفته می شود. کسب چنین بصیرتی مدیران و برنامه ریزان را قادر می کند تا فرایندهایی را که از ارزش افزوده کمتری برخوردار هستند، مورد تجدیدنظر قرار دهد.

7 ) هزینه یابی بر مبنا ی فعالیت با وجود نیاز به صرف زمان و نیروی بسیار از سوی مدیریت و کادر درمانی در واحد های ارائه خدمات بهداشتی درمانی زیادی در سراسر جهان پیاده شده است ولی از طرف دیگر  با وجود تمام منافع ذکر شده ، پیاده سازی هزینه یابی بر مبنا ی فعالیت در مراکز بهداشت و درمان (همانند موسسات دیگر) با چالش های زیادی روبرواست وبیشتر در جوامع علمی برای توسعه تئوری و نظری ABC کار شده است و در موسسات بهداشتی درمانی کمتر به آن پرداخته شده است ، دلیل عمده آن عدم آشنایی مدیران و پرسنل مربوطه و ترس و واهمه از هزینه برای اجرای سیستم است .

8 ) می توان با بدست آوردن هزینه خدمات بهداشتی درمانی از این روش، خدمات را به قیمت واقعی بخش خصوصی واگذار کرد .

 

 

 

 

REFERENCES

 

 1 - omw.macomb.edu/faculty/starkr/chapter25.pdf

 

 2 - http://www.journal.med.tohoku.ac.jp/2083/TJ2083_03.pdf

 

3 - www.ruskin-brownassociates.com/pdfs/activity.pdf

 

 4 - http://www.hesabras.org/content/fa/abc/HOSPITAL.PDF

 

5 - http://www.hesabras.org/content/fa/abc/08.pdf

   

6- http://www.hesabras.org/content/fa/abc/10.pdf

 

7 - https://www.sharemation.com/amin113600/abc&toc.pdf?uniq=-bwttt0

 

www.emdad.ir/amoozesh/files/m/Boodjehrizi.pdf 8-

 

 

9 - کریمی ، ایرج ، 1320 اقتصاد سلامت جلد دوم ، نشر گپ ،چاپ اول 1384